VOX HUMANA

Kursy dla nauczycieli jak uczyć języka polskiego jako obcego

 

Informacja o możliwości udziału w kursie została przedstawiona szkołom, w którym uczą się dzieci imigrantów lub osób starających się o ochronę w Polsce. Były to szkoły: Zespół Szkół 84, ul. Zwycięzców 44 oraz Szkoła Podstawowa 168 ul. Zwycięzców 44. Ogłoszenie od kursie zostało zamieszczone na portalu www.ngo.pl.

 

 

Kurs metodyczny obył się w Katowicach. Uczestniczyli w nim nauczyciele z różnych miast aglomeracji: Katowic, Zabrza, Bytomia. Tak jak to miało miejsce na poprzednich kursach, kurs metodyczny dla nauczycieli łączył dwa komponenty.

 

 

Komponent pierwszy składał się z informacji związanych z pracą w środowisku międzykulturowym, drugi zaś obejmował informacje teoretyczne i działania praktyczne, które wydają się być istotne w nauce języka polskiego jako obcego. Na początku uczestnicy kursu zapoznali się z zjawiskiem imigracji oraz sytuacji imigrantów w Polsce.

 

 

Kolejne spotkania koncentrowały się na powtórzeniu i uporządkowaniu wiedzy teoretycznej dotyczącą gramatyki polskiej oraz poznaniu praktycznych metod nauczania języka polskiego jako obcego. Oba elementy wzajemnie się nakładały, albowiem w częściach praktycznych uczestnicy kursu uczyli się jak wykorzystywać wiedzę teoretyczną w poszczególnych etapach lekcji i różnych formach aktywności.

 

 

Część teoretyczna poświęcona była zagadnieniom z gramatyki polskiej szczególnie istotnym w nauczaniu cudzoziemców, technikom nauczania języka polskiego jako obcego a także budowaniu programu nauczania języka dostosowanego do potrzeb i możliwości dzieci imigrantów. Po zapoznaniu się z poszczególnymi elementami teoretycznymi uczestnicy kursu otrzymywali zadania praktyczne, które dotyczył kolejnych segmentów lekcji, a które obrazowały im jak dane zagadnienia realizować w sensie praktycznym. Rozpoczęliśmy do kwestii fonetycznych, a następnie przeszliśmy do informacje dotyczących gramatyki polskiej.

 

 

Miało to na celu pokazanie nauczycielom, z jakimi problemami fonetycznymi oraz gramatycznymi zetkną się nauczając dzieci imigrantów. Są to zupełnie inne problemy, które występują w procesie nauczania dzieci polskich. W większości nauczyciele, nawet języka polskiego, nie mają świadomości jak trudny jest język polski dla obcokrajowców. Uczestnicy kursu zapoznali się dokładnie z końcówkami poszczególnych przypadków, a więc : mianownika, biernika, dopełniacza, narzędnika, celownika, miejscownika zarówno w liczbie pojedynczej jaki i liczbie mnogiej. Kolejność przedstawionych przypadków miała zobrazować częstotliwość ich występowania w języku polskim. Zwrócono też uwagę na specyficzną zależność pomiędzy dwoma przypadkami a mianowicie biernikiem i dopełniaczem. Podkreślono podstawowe znaczenie rodzaju przy deklinacji ,a związku z tym, na potrzebę od początku nauczenia dzieci rozróżniania rodzaju poszczególnych rzeczowników. Następnym istotnym elementem jest funkcja jaką pełnią poszczególne przypadki w zdaniach. Jest to istotne ze względu na umiejętność budowania poprawnych zdań w języku polskim. Jest to o tyle ważne, że przy nauczaniu polskich uczniów nauczyciele zwykle nie zwracają na to uwagi.

 

 

Przy okazji analizy poszczególnych przypadków wyodrębniono przyimki które są charakterystyczne dla nich. Jest to niezwykle istotny problem, albowiem te same przyimki mogą wstępować w różnych przypadkach. Dlatego też jest to bardzo trudne i sprawia duży kłopot cudzoziemcom uczącym się języka polskiego. W trakcie analizy deklinacji został zrobiony również przegląd końcówek przymiotników, które są zależne od rzeczowników. Kolejnym segmentem, który został wyróżniony była deklinacja liczebników, która jest szczególnie trudna w języku polskim. Po ukończeniu przeglądu deklinacji kolejnym elementem podlegającym omówieniu była koniugacja.

 

 

Została przeanalizowana struktura wszystkich czasów, a więc czasu teraźniejszego, przeszłego i przyszłego. W trakcie analizy ponownie zwrócono uwagę na fakt, jak istotną rolę odgrywa rodzaj w budowie przede wszystkim czasu przeszłego ale także czasu przyszłego złożonego. Podkreślono też szczególną trudność wynikającą z użycia 3 osoby rodzaju nijakiego w strukturach czasowych z liczebnikami powyżej 5. Kolejnym elementem nad którym skoncentrowano się była kwestia aspektu. Ze względu na fakt, że nie występuje on w wielu językach jest trudny zarówno do wytłumaczenia jak i do zrozumienia dla cudzoziemców. Trudność tę powiększa fakt, że jego budowa nie opiera się na strukturze, tak jak w większości języków a na morfologii. Brak reguł tworzenia poszczególnych form i ich bogactwo a co za tym idzie wielkość materiału do pamięciowego opanowania powoduje dodatkowe utrudnienia. Szczególnym obszarem w tej materii, na który skupiono się są czasowniki ruch, których różnorodność i ilość jest dużym problemem zarówno dla nauczycieli jak i uczniów. Powtórzono także budowę imiesłowów zarówno przysłówkowych jak również przymiotnikowych a także budowę trybu warunkowego i rozkazującego. Jeszcze raz powróciła kwestia rodzaju gramatycznego, która jest istotna przy budowie czasu przeszłego, przyszłego jak i trybu warunkowego oraz duży stopień komplikacji jaki jest związany z budową form trybu rozkazującego.

 

 

Analiza budowy systemu gramatycznego miała na celu pokazać i uwrażliwić nauczycieli na te elementy, które są szczególnie skomplikowane w systemie gramatyczny z jednej strony, a z drugiej zobrazować im jak krok po kroku i w sposób przystępny oswajać dzieci cudzoziemców z tymi zagadnieniami. Elementem praktycznym było omówienie i pokazanie różnych technik prezentacji i nauczania słownictwa. Techniki nauczania języka miały przygotować nauczycieli różnych specjalności do nauczania słownictwa i gramatyki oraz zasygnalizować im trudności jakie napotkają w trakcie nauczania języka polskiego jako obcego. W większości nauczyciele, którzy nie zajmują się nauczaniem języków nie mają możliwości poznania tych technik. W dużej mierze część praktyczna polegała na zapoznaniu się z budową scenariusza lekcji a następnie omówieniu poszczególnych jego części.

 

 

Nauczyciele otrzymali konkretne tematy do których budowali poszczególne elementy scenariuszy posługując się wcześniej poznanymi informacjami teoretycznymi. Jednym z pierwszych elementów była kwestia wytłumaczenia znaczenia nauczanych słów, szczególnie w sytuacji, kiedy nauczyciele nie ma języka wspólnego z uczniem i związku z tym ich komunikacja jest bardzo ograniczona. Nauczyciele otrzymali zadanie praktyczne, które polegało na tym żeby za pomocą różnych środków, nie tylko wizualnych, przekazać jak najlepiej znaczenie danego słowa.

 

Kolejnym krokiem było zadanie jak nie tylko przedstawić znaczenie słowa ale także nauczyć go. Następnym etapem było ćwiczenie poszczególnych segmentów scenariusz na innych uczestnikach grupy i sprawdzanie zakresu i sposobu ich przygotowania. Jednym z ważniejszych zadań dla uczestników kursu był wybór słownictwa do konkretnych tematów. Dokonując wyboru nauczyciele musieli zwrócić uwagę nie tylko na ilość słownictwa, jego adekwatność do danego tematu ale także różnorodność gramatyczną. Wielokrotnie okazywało się, że np. zestaw wybranego słownictwa do danego tematu lekcji trzeba było zmniejszyć a także zweryfikować pod kątem jego przydatności. Uczestnicy kursu nie tylko prezentowali swoje prace ale także ćwiczyli techniki na swoich kolegach z grupy.

 

 

Prezentacje podlegały ocenie pozostałych uczestników kursu. Ważnym elementem, który także był ćwiczony praktycznie w czasie kursu to pisanie różnorodnych dialogów i tekstów, które mają na celu pokazanie wykorzystania nauczonego słownictwa i struktur a także stosowanie różnego rodzaju ćwiczeń, które mają utrwalić wprowadzony materiał. Uczestnicy kursu w ramach prac domowych musieli napisać kilka rodzajów tekstów do różnych tematów a także przygotować różnorodne ćwiczenia.

 

 

Ostatnim ważnym elementem były gry i zabawy, które mają na celu uatrakcyjnienie prowadzonych lekcji. Nauczyciele poznali różne rodzaje gier i zabaw, które potem przystosowywali do konkretnych tematów. Po omówieniu gramatyki, a także zakresu słownictwa oraz praktyczny potrzeb imigrantów dokonano przeglądu tematów, które powinny się znaleźć w programie dla uczniów, którzy dopiero zaczynają uczyć się języka polskiego, a które nauczyciele mogli by wykorzystać przy nauczaniu dzieci, które trafiły do ich szkoły. W wyniku tego powstał szkic podstawowego programu, który miałby być bazą dla nauczycieli. Nauczyciele otrzymali przykładowe scenariusze różnych lekcji w oparciu o które opracowywali samodzielnie własne scenariusz do otrzymanych tematów.

 

 

Ostatnim elementem była prezentacja, a potem dyskusja z innymi uczestnikami kursu na temat przygotowanych scenariuszy. Dalsza część dotycząca pracy w środowisku wielokulturowym składała się z wykładów nt prawa do edukacji dzieci cudzoziemskich, sytuacji imigrantów w Polsce, kultur, tradycji, religii głównych grup imigrantów, różnic kulturowych między światem zachodnim a kulturami obywateli państw trzecich. Przedstawione zostały prawne i edukacyjne problemy związane z pobytem dzieci imigrantów w szkole. Zajęto się także problemami psychologicznymi dzieci imigrantów w zagadnieniach adaptacji w szkole i w środowisku lokalnym .Były to zarówno informacje teoretyczne i ćwiczenia praktyczne (rozwiązywanie konfliktów międzykulturowych) Omówione zostały kłopoty jakie napotykają nauczyciele pracując z dziećmi imigrantów. Cała grupa starała się doradzić jak rozwiązać dane problemy.

 

 

REZULTATY: 

Nauczyciele zostali zapoznani ze szczególnie trudnymi elementy sytemu gramatycznego. Częściowo zrozumieli i uwrażliwili się na trudności jakie napotyka cudzoziemiec uczący się języka polskiego. Nauczyli się i przećwiczyli techniki nauczania słownictwa i struktur gramatycznych oraz jak stopniowo i systematycznie nauczać kolejnych segmentów systemu języka polskiego. Nauczyciele przećwiczyli różne techniki nauczania języka oraz inne elementy wspomagające i urozmaicające nauczanie takie jak zabawy językowe, scenki z życia, gry planszowe itp. Ćwicząc poszczególne elementy, a potem tworząc z nich scenariusze lekcji mieli możliwość poznania jak dużo i w jakim czasie są sobie w stanie przyswoić dzieci imigrantów. Uczestnicy kursu poznali i zrozumieli podstawowe różnice kulturowe i odmienne kody kulturowe. Zdobyli wiedzę międzykulturową niezbędną do pracy z dziećmi cudzoziemskimi. Przyswoili informacje o zjawisku imigracji, prawach imigrantów, funkcjonowaniu dzieci z innych kultur w szkole.

 

 

NAPOTKANE TRUDNOŚCI: 

Uczestnicy kursu prezentowali pewne trudności z przestawieniem się z widzenia języka polskiego jako języka ojczystego na patrzenie jako na język obcy. Wynikało to z faktu, że nigdy dotąd nie mieli okazji popatrzeć na język polski z perspektywy cudzoziemca. Głównym problemem był brak w dużej mierze świadomości co do stopnia trudności gramatyki polskiej. Wykazywali brak umiejętności doboru słownictwa, szczególnie ograniczenia jego ilości oraz planowego i rozłożonego w czasie pokazania poszczególnych elementów nauczenia. Z powodu braku doświadczenia mieli trudności w stosowaniu różnych technik w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Po zwróceniu uwagi na istotne problemy semantyczne i gramatyczne wykazali większą łatwość w przygotowywaniu schematów lekcji i budowaniu scenariuszy.