VOX HUMANA

Konsultant kulturowy

Obecność dzieci cudzoziemskich w polskich szkołach stawia przed nauczycielami i uczniami nowe wyzwania i rodzi wiele trudności. Większość nauczycieli nie ma odpowiedniego przygotowania do pracy w środowisku wielokulturowym. Niektórzy, na polecenie dyrekcji uczestniczą w szkoleniach, inni dokształcają się we własnym zakresie, ale są też tacy, którzy nie akceptują obecności cudzoziemców w szkole i zdarzają się akty dyskryminowania cudzoziemców przez nauczycieli. Konsultant kulturowy jest osobą, która wspiera zarówno nauczycieli jak i uczniów cudzoziemskich we wzajemnych kontaktach. Konsultant posiada szeroką wiedzę na temat kultur dzieci cudzoziemskich: zna historię, religię, kulturę, tradycje i obyczaje, które kierują zachowaniami dzieci wychowanych w odmiennej kulturze. Wiedza ta pomaga w codziennych relacjach z dziećmi, których zachowania wydają się czasem trudne do zrozumienia, pomaga lepiej ocenić zachowania dzieci, dzięki czemu mniejsze jest ryzyko, iż dzieci zostaną ukarane za to, że zachowują się zgodnie z własną kulturą.

 

Stałym problemem są np. muzułmańskie dziewczynki odmawiające stania w parze z chłopcami, nie wspominając już o trzymaniu ich za rękę (w czeczeńskiej kulturze jest to absolutnie niedopuszczalne, jeśli chłopiec i dziewczynka nie są spokrewnieni). Większość nauczycieli wychowania fizycznego zmaga się też w starszych klasach z przeforsowaniem i zmuszeniem muzułmańskich uczniów do noszenia strojów wymaganych w polskiej szkole. Jest wielu nauczycieli, którzy uważają, że „skoro przyjechali do nas, muszą się dostosować’’. Jednak w kulturze czeczeńskiej bardzo wyraźnie zaznaczone są granice, jasno wyznaczone obowiązki i zakazy. Jednym z nich jest zakaz obnażania się mężczyzn przed kobietami i odwrotnie. Dyrekcja zaprzyjaźnionej szkoły po rozmowie z ekspertem kulturowym przekonała nauczyciela wychowania fizycznego do tego, aby czeczeńskie dziewczynki zaliczały w-f w spódnicach i chustach na głowie. Dziewczynki bardzo chętnie, bez skrępowania zaliczyły przedmiot.

 

Znajomość kultury uczniów cudzoziemskich z drugiej strony nie dopuszcza do sytuacji, w której dzieci, wykorzystując otwartość i takt nauczycieli, próbują „wymigać się” od pewnych obowiązków, zasłaniając się zakazami kulturowymi czy religijnymi, które w rzeczywistości nie istnieją. Stowarzyszenie zna przypadek nauczycielki, która zwróciła się z prośbą o konsultację, w sprawie wyjątkowo zaskakującego jej zdaniem, a w rzeczywistości nieistniejącego obyczaju czeczeńskiego. Bardzo się starała być tolerancyjną wobec obcokrajowców i szanować ich obyczaje, jednak jeden z nich, zdziwił ją tak bardzo, że postanowiła zwrócić się o poradę. Okazało się, że czeczeńscy chłopcy, wobec zakazu noszenia w szkole czapki, oświadczyli nauczycielce, że gdy u czeczeńskiej rodziny jest turecki sąsiad, któremu urodzi się syn, wszyscy czeczeńscy mężczyźni i chłopcy z tej rodziny, na znak szacunku zobowiązani są do noszenia czapek przez cały miesiąc.

 

Odmienne zachowania dzieci cudzoziemskich wynikają nie tylko z różnic kulturowych ale także bywają niekiedy wynikiem przeżytej traumy – dzieci niejednokrotnie zmuszone zostały do opuszczenia swojego kraju, miasta, bezpiecznego środowiska, oderwane zostały od najbliższych, rodziny, przyjaciół, kolegów ze szkoły. Uchodźcy dorastali w czasie wojny, widzieli wstrząsające obrazy, być może stracili wielu bliskich. Odczuwają lęk przed odmienną kulturą, a czasem również agresję, popełniają mnóstwo pomyłek, ponieważ w nowym kraju funkcjonują inne zasady i obyczaje niż w kraju ich pochodzenia. Odczuwają złość na samych siebie, a czasem zmienia się ukierunkowanie złości i agresji z siebie samego na „innych”. Dzieci uważają wówczas, że to „oni”, czyli członkowie społeczeństwa przyjmującego są źli, nieodpowiednio się zachowują, że ich kultura jest „gorsza’’. Mogą się zdarzać wybuchy złości i agresji przeciwko uczniom z grupy większościowej. Konsultant kulturowy stanowi wsparcie dla nauczyciela, ponieważ jego wiedza i doświadczenie pozwalają na bieżąco wyjaśniać wszelkie nieporozumienia.